Zasady żywienia zdrowych niemowląt – część 2

Zasady żywienia zdrowych niemowląt – część 2

KARMIENIE PIERSIĄ

JAK DŁUGO KARMIĆ PIERSIĄ?

Ile, co najmniej, powinno się karmić piersią? Wyłączne karmienie piersią powinno trwać przynajmniej 6 miesięcy. U niektórych niemowląt ( np. z dużym zapotrzebowaniem na żelazo) korzystne może być wcześniejsze ( <6 miesiąca życia) wprowadzenie pokarmów uzupełniających.
Kiedy zakończyć karmienie piersią? Według ekspertów po 12 miesiącu życia karmienie piersią można kontynuować tak długo, jak będzie to pożądane przez matkę i dziecko. Oczywiście w tym czasie dietę rozszczerzamy o pokarmami uzupełniające.

Wiele mam pyta się mnie, co jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią. Przeciwwskazań bezwzględnych tak naprawdę jest niewiele, mówiąc ściślej, to tylko dwa ze strony dziecka i sześć ze strony matki.

PRZECIWWSKAZANIA DO KARMIENIA PIERSIĄ ZE STRONY DZIECKA:

-> klasyczna galaktozemia (rzadka choroba, częstość 1:60.000 urodzeń)
-> wrodzony niedobór laktazy (bardzo rzadka choroba, opisano raptem kilkadziesiąt przypadków)

WZGLĘDNE PRZECIWWSKAZANIA DO KARMIENIA PIERSIĄ ZE STRONY DZIECKA:

-> ciężki stan dziecka
-> rozszczep podniebienia utrudniający ssanie
-> wyniszczenie
-> niektóre wady serca, przy których wysiłek związany ze ssaniem jest za zbyt dużym obciążeniem dla malucha
W tych przypadkach podawać należy ściągnięty pokarm kobiety ( sondą, kieliszkiem, łyżeczką lub butelką).

PRZECIWWSKAZANIA DO KARMIENIA PIERSIĄ ZE STRONY MATKI:

-> zakażenie wirusem HIV ( dotyczy krajów rozwijających się, w krajach rozwiniętych nawet matki zakażone wirusem HIV mogą karmić piersią po spełnieniu specjalistycznych protokołów postępowania)
-> zakażenie wirusem HTLV-1 i HTLV-2 ( Human T-cell lymphotrophic virus type I, type II)
-> czynna, nieleczona gruźlica (w okresie prątkowania; karmienie jest możliwe po 2 tygodniach od włączenia leczenia)
-> konieczność leczenia matki wybranymi lekami przeciwwskazanymi w karmieniu piersią
-> ciężki stan kliniczny matki
-> ciężka choroba psychiczna uniemożliwiająca karmienie lub odciąganie pokarmu.

NIE STANOWIĄ PRZECIWWSKAZANIA:

-> ostra choroba infekcyjna u matki (przy ciężkim infekcjach bakteryjnych zalecana jest przerwa w karmieniu przez 24 h od podania antybiotyku)
-> WZW typu A u matki ( po podaniu immunoglobuliny)
-> WZW typu B u matki (gdy podano immunoglobulinę anty-HBS oraz podano pierwszą dawkę szczepienia przeciwko WZW typu B)
-> WZW typu C u matki
-> zakażenie wirusem cytomegalii (CMV) u matki ( w przypadku niemowląt urodzonych przedwcześnie należy rozważyć bilans korzyści i ew. ryzyko transmisji zakażenia; mrożenie do -20C i pasteryzacji prawdopodobnie zmniejszają stężenie CMV)
-> opryszczka zwykła (herpes simplex) – wyjątek stanowi karmienie z piersi, która jest zajęta przez zmiany chorobowe ( nie można tak robić)
-> ospa wietrzna (jeżeli objawy u matki wystąpią w okresie od 5 dni przed porodem do 2 dni po nim, zaleca się podawanie dziecku immunoglobuliny przeciwko wirusowi varicella-zoster i izolację od matki; zaprzestanie karmienia piersią jest wskazane tylko, gdy matka demonstruje kliniczne objawy zakażenia uniemożliwiające karmienie piersią, ale odciągnięte mleko kobiece można podać dziecku, jeżeli nie ma zmian skórnych w okolicy brodawki, ekspozycja na wirus nastąpiła 7–14 dni przed wystąpieniem objawów, bo przeciwciała w mleku matki chronią przed zakażeniem)
-> zakażenie EBV ( wirusem Epsteina i Barra) u matki
-> zapalenie gruczołów piersiowych
-> popękane brodawki lub ból brodawek odczuwany podczas karmienia ( najczęściej wynik złej techniki przystawiania dziecka do piersi)
-> żółtaczka związana z karmieniem piersią (zarówno wczesna, jak i późna)
-> cięcie cesarskie
-> implanty piersi silikonowe
-> fenyloketonuria ( uwaga: niemowlę musi dodatkowo otrzymywać mleko ubogofenyloalaninowe; wykazano, że dzieci karmione piersią rozwijają się lepiej niż żywione wyłącznie mlekiem ubogofenyloalaninowym)

 

KARMIENIE SZTUCZNE

PRODUKTY ZASTĘPUJĄCE MLEKO KOBIECE

Jeżeli niemowlę nie jest karmione naturalnie, wymaga ono stosowania produktów zastępujących mleko kobiece.

W piśmiennictwie polskim – naukowym oraz urzędowym – stosowane są różne terminy określające produkty mlekozastępcze, czyli zastępujące mleko kobiece. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 16 września 2010 roku w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego ( Dz.U. Nr 180, poz. 1214) wyróżniamy:
-> preparaty do początkowego żywienia niemowląt ( infant formula), w tym mleko początkowe
-> preparaty do dalszego żywienia niemowląt ( follow on formula), w tym mleko następne ( nie „następcze”).

W schematach żywienia, broszurach dla rodziców i opiekunów niejednokrotnie używa się także popularnych terminów takich jak „mleko modyfikowane” czy „mieszanka mleczna”.

Składy preparatów do początkowego żywienia niemowląt uwzględnia specyficzne potrzeby żywieniowe tego okresu życia i w całości zaspokajają zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne składniki odżywcze. Preparaty do dalszego żywienia przeznaczone są do zaspokajania potrzeb żywieniowych dzieci w okresie, kiedy wprowadza się pokarmy uzupełniające.

Produkty zastępujące mleko kobiece wytwarzane są zwykle z białek mleka krowiego, poddanego niezbędnym mianom zarówno ilościowym, jak i jakościowym. Mogą być też wytwarzane z hydrolizatów białka lub izolatów białka sojowego. Zgodnie z Dyrektywą Komisji Europejskiej dopuszczalne są takie te wytwarzane z mleka koziego.

Wzorcem, zwłaszcza w odniesieniu do produktów stosowanych w pierwszym okresie życia, jest oczywiście pokarm kobiecy. Produkt zastępujący mleko matki powinien nie tylko naśladować swoim składem pokarm kobiecy, ale dodatkowo sprawić, aby tempo wzrastania oraz wskaźniki przemiany materii u niemowląt żywionych sztucznie były maksymalnie zbliżone do tych obserwowanych u niemowląt karmionych wyłącznie piersią.

Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że na dzień dzisiejszy, nie jest to całkowicie możliwe, chociażby ze względu na fakt, iż pokarm skład pokarmu matki nie jest stały a zmienia się w czasie.

SUBSTANCJE ZAGĘSZCZAJĄCE

Jako substancje zagęszczające stosowane są: mączka z ziaren chlebowca świętojańskiego, skrobia ryżowa, skrobia ziemniaczana, skrobia kukurydziana oraz guma skrobiowa z nasion fasoli. Według ESPGHAN oraz AAP, substancje zagęszczające wpływają na zmniejszenie liczby regurgitacji ( czyli takich biernych przesunięć treści pokarmowej z żołądka do przełyku, bez odruchu wymiotnego), bez wpływy na liczbę epizodów kwaśnego refluksu. Tym samym mają ograniczone działanie w leczeniu choroby refluksowej. Stosowanie mleka modyfikowanego zawierającego substancje zagęszczające jest uzasadnione tylko u niemowląt z chorobą refluksową z towarzyszącymi zaburzeniami wzrastania spowodowanymi stratami energetycznymi, jednak zawsze pod nadzorem lekarza.
Preparaty te nie powinny być natomiast rutynowo stosowane u zdrowych, prawidłowo rozwijających się niemowląt, u których występują tylko ulewania. Pamiętać należy, że niepotrzebnie wprowadzone zagęszczane preparaty mleka u zdrowego, ulewającego niemowlęcia mogą być źródłem dodatkowych, zbędnych kalorii, stwarzając ryzyko rozwoju otyłości.
Podawanie gotowych substancji zagęszczających, przy przestrzeganiu zasady podaży odpowiedniej ilości produktów zastępujących mleko kobiece zgodnie z zapotrzebowaniem dziecka, nie stwarza takiego ryzyka.

JAK PRZYGOTOWAĆ MIESZKANKI DLA NIEMOWLĄT?

Mleko ( produkt zastępujący mleko kobiece) należy przygotowywać zgodnie z zaleceniami producenta. Wbrew obiegowym opiniom preparaty odżywcze w proszku przeznaczone dla niemowląt nie są sterylne. Sporadycznie zdarzają się zanieczyszczenia mieszanek drobnoustrojami patogennymi w procesie ich produkcji lub przygotowania do spożycia. Zakażenia niektórymi bakteriami, np Cronobacter sakazakii były przyczyną poważnych chorób, a nawet zgonów niemowląt karmionych sztucznie. Mając to na uwadze, Komitet Żywienia ESPGHAN sformułował zalecenia dotyczące prawidłowego przygotowania do spożycia mieszanek

a) w warunkach domowych:
-> w przypadku korzystania z produktu w proszku świeżą porcję mleka należy przygotować bezpośrednio przed każdym karmieniem
-> pozostałości po każdym karmieniu należy wyrzucić i nie wykorzystywać podczas następnego karmienia
-> mieszanek nie należy przetrzymywać w termosach lub podgrzewaczach do butelek; alternatywnym rozwiązaniem jest przechowywanie podgrzanej wody w termosie i dodanie do niej proszku bezpośrednio przed karmieniem ( a takie popularne są „podgrzewacze do mleka”, które w sklepach internetowych nazywane są prawidłowo podgrzewaczami do butelek, a nie mleka, warto o tym pamiętać)

b) w warunkach szpitalnych:
-> wypracowanie pisemnych zasad przechowywania i wykorzystywania mieszanek
-> stosowanie u zdrowych noworodków na oddziałach położniczych mleka w postaci płynnej
-> jeżeli koniecznie jest wcześniejsze przygotowanie mieszanki, powinno się ono odbywać na bieżąco, bezpośrednio przed podaniem dziecku ( obecnie rzadko, ponieważ dostępne są preparaty gotowe do bezpośredniego spożycia, tzw. ready to feed)
-> mleko modyfikowane należy przechowywać w temperaturze ≤4C (koniecznie jest monitorowanie temperatury!), nie dłużej niż przez 30 godzin
-> podgrzewanie mleka modyfikowanego powinno odbywać się bezpośrednio przed karmieniem
-> przetrzymywanie mleka modyfikowanego w temperaturze pokojowej podawanego przez dłuższy okres ( np. w celu żywienia przez sondę) nie powinno trwać dłużej niż 4 godziny.

 

A już niedługo o wprowadzaniu produktów uzupełniających.

CIEKAWE LINKI:

Spis do artykułów dotyczących karmienia piersią na portalu medycyny praktycznej
http://pediatria.mp.pl/karmienie-piersia
Mini-kompendium karmienia piersią
http://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/wytyczne/146930,karmienie-piersia-stanowisko-ptghiz
Jakie leki można przyjmować w trakcie karmienia piersią
https://pediatria.mp.pl/karmienie-piersia/64422,karmienie-piersia-w-sytuacjach-szczegolnych
Dieta
http://pediatria.mp.pl/karm…/91602,odzywianie-mamy-karmiacej