Zasady żywienia zdrowych niemowląt – część 3

Zasady żywienia zdrowych niemowląt – część 3

Dzisiaj cześć trzecia dotycząca zasad żywienia zdrowych niemowląt wydanych w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci z roku 2014.
Kolejne zalecenia zostaną wydane w roku 2018 na Ogólnopolskim Zjeździe, który odbędzie się w Lublinie.

Wprowadzanie pokarmów uzupełniających

Czyli coś, o co ciągle trwa dyskusja, kiedy, co i dlaczego teraz a nie później lub odwrotnie. Zgodnie z ESPGHAN (The European Society for Paediatric Gastroenterology Hepatology and Nutrition) oraz EFSA ( European Food Safety Authority) wprowadzanie produktów uzupełniających należy rozpocząć po ukończeniu przez dziecko 17. tygodnia życia i nie później niż w 26. tygodniu życia. U większości niemowląt dochodzi wtedy do wykształcenia się zdolności do przyjmowania pokarmów stałych. Dzieci nabywają już umiejętności siedzenia z podparciem, osiągają dojrzałość nerwowo-mięśniową pozwalająca na kontrolowanie ruchów głowy i szyi oraz jedzenie z łyżeczki. W tym czasie też zanika odruch usuwania z ust ciał obcych, czyli odruch typowy dla okresu noworodkowego i wczesnoniemowlęcego utrudniającego karmienie pokarmami innymi niż płynne.

Dlaczego w ogóle wprowadzamy pokarmy uzupełniające?

Wynika to głównie z faktu rosnącego zapotrzebowania na pewne składniki odżywcze, których samo mleko matki nie może już na ogól zaspokoić. Produkty uzupełniające wprowadza się do diety także z konieczności dostarczenia dodatkowej energii, białka, żelaza, cynku, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E) oraz pierwiastków śladowych. Co więcej ten etap potrzebny jest by malucha przygotować do bardziej urozmaiconej diety, która pojawi się w nieco późniejszym okresie. Posiłki bezmleczne powinny stopniowo zastępować mleko, tak aby pod koniec 1. rż niemowlę otrzymywało, tu uwaga, jedynie dwa lub maksimum 3 posiłki mleczne.

Zalecenia odnośnie pokarmów uzupełniających

Zaleca się, aby nie wprowadzać kilku nowych produktów jednocześnie.
Nowe produkty wprowadzamy stopniowo, obserwując reakcję dziecka i zaczynamy od bardzo małych ilości, np 3 łyżeczek.
Początkowo wprowadzamy typowe pokarmy uzupełniające ( np. kaszki ryżowe lub zbożowe), warzywa (marchew), owoce (jabłka, gruszki, banany).
Kolejność ( o to mamy często pytają) wprowadzania nowych produktów ma „zdecydowanie mniejsze znaczenie” niż podane powyżej zasady i samo rozpoczęcie procesu uzupełniania diety.

Częstość posiłków

Żywienie niemowląt wymaga właściwego podziału. To rodzic/opiekun decyduje, kiedy i co dziecko będzie zjadać, natomiast maluszek decyduje ile tego przygotowanego posiłku zje, jeśli w ogóle zacznie jeść. Należy akceptować spożycie większych lub mniejszych ilości pokarmu niż rekomendowana, zgodnie z zaleceniami, wielkości porcji, gdyż są to wartości mocno uśrednione.

Według Światowej Organizacji Zdrowia dzieci karmione częściowo piersią powinny otrzymywać w 6-8 miesiącu życia 2 do 3 posiłków uzupełniających a w 9-24 miesiącu życia 3 do 4 posiłków uzupełniających i 1 do 2 przekąsek ( pokarmy zwykle samodzielnie spożywane przez dzieci między posiłkami głównymi, wygodne i łatwe do podania, np. cząstki warzyw czy owoców, kawałek chleba itd). Liczba posiłków uzupełniających zależy od ich gęstości energetycznej, czyli takiego parametru określającego ile kalorii jest w przeliczeniu na gram posiłku. Im bardziej gęste posiłki uzupełniające, tym mniej ich podajemy.

Niemowlęta żywione sztucznie powinny spożywać w ciągu dnia 4 do 5 posiłków oraz 1 do 2 zdrowych przekąsek ( w zależności od apetytu)

Wielkość porcji

Czy znów trzeba dziecko nakarmić? Pewnie jest już głodne? A może już jest najedzone? Czy jeszcze coś by zjadło?
Takie pytania często zadają sobie mamy. Istotne jest by rodzice nauczyli się rozpoznawać objawy głodu i sytości u dziecka. Coraz częstym bowiem błędem w żywieniu malucha jest jego przekarmianie.

Gdy dziecko jest głodne, to płacze, jest pobudzone, rusza kończynami górnymi/dolnymi na sam widok pokarmu, otwiera usta i podąża główką za łyżką. Uśmiechanie się, gaworzenie, wpatrywanie się w opiekuna, wskazywanie palcem na pokarm podczas karmienia świadczy o tym, że maluch chce kontynuować jedzenie.
Gdy dziecko jest syte, to zasypia, grymasi podczas jedzenia, zwalnia tempo przyjmowania posiłku, zaprzestaje ssania, wypluwa lub odmawia przyjęcia pokarmu, odpycha łyżeczkę, zaciska usta przy zbliżaniu łyżeczki itd.

Ta umiejętność rozpoznawania zachowań dziecka i odpowiednia reakcja na nie nazywana jest wrażliwym karmieniem lub reagującym karmieniem ( responsive feeding).

Kolejność wprowadzania nowych smaków

Im dziecko starsze, tym łatwiej akceptuje nowe smaki. Dużo trudniej jest na samym początki.
Pierwsze 2 lata życia są kluczowe dla rozwoju późniejszych preferencji pokarmowych. Niektóre preferencje smakowe i awersje smakowe ( odrzucanie smaku słodkiego, słonego czy gorzkiego) są wrodzone i rozwijają się naturalnie w pierwszych miesiącach życia dziecka.

A co mówią badania?

Wczesne doświadczenia dziecka związane z przyjmowaniem różnych pokarmów mogą modyfikować i wpływać na preferencje żywieniowe.
Niemowlęta karmione mlekiem matki z większą łatwości rozwijają akceptację smaków inne niż mleko.
Rozwijanie akceptacji smaku warzyw jest trudniejsze w porównaniu z rozwijaniem akceptacji smaku owoców, ale wielokrotne podawanie różnych warzyw sprzyja tolerancji ich smaku.
Z uwagi na większe trudności w akceptacji smaku warzyw to właśnie warzywa powinny być pierwszymi pokarmami uzupełniającymi w diecie niemowlęcia, owoce zaś należy wprowadzać dopiero po około 2 tygodniach, cały czas podając warzywa

Należy pamiętać, żeby w początkowym okresie spożywania ilości nowych pokarmów były niewielkie, a ich objętości zwiększały się stopniowo. Najlepszy efekt rozszerzania diety uzyskiwano, podając minimum 3 różne nowe warzywa w ciągu dnia, choć z uwagi na ewentualne reakcje alergiczne ( i trudności późniejszej z identyfikacją alergenu wywołującego objawy alergii) zarówno ESPGHAN, jak i AAP (Amerykańska Akademia Pediatryczna) zalecają aktualnie wprowadzanie pojedynczo nowych pokarmów.

Wprowadzanie pokarmów o różnej konsystencji

W ciągu 1 roku życia u dziecka rozwija się szybko umiejętność gryzienia i żucia. Umiejętność gryzienia kształtuje się ostatecznie nawet do 24 miesiąca życia, ale największe możliwości nabywania tych kompetencji występują między 6 a 10 miesiącem życia dziecka. Akceptacja pokarmów o konsystencji innej niż płynna czy papkowata rozwija się wraz z nabywaniem umiejętności oralnych. Pokarmy, których żucie czy pogryzienie będzie sprawiało dziecko trudność, będą przez nie odrzucane.
Dlatego należy też wprowadzać pokarmy stałe stopniowo, najlepiej koło 6 – 7 miesiąca życia maluszka.
Kolejność wprowadzania różnych konsystencji zalecaną przez WHO pokazuje poniższa tabelka.

Wiek dziecka Konsystencja pokarmu
6-8 miesiąc życia Początek: gęsta kasza, owsianka, dokładnie rozdrobnione produkty ( gładkie purée)
Następnie: rozdrobnione produkty z rodzinnego stołu (papki/purée z grudkami)
9-11 miesiąc życia Drobno posiekane lub rozdrobnione pokarmy oraz miękkie produkty podawane do rączki
12-23 miesiąc życia Produkty z rodzinnego stołu, posiekane lub rozdrobnione w miarę potrzeby

 

Akcesoria do karmienia

Przez pierwsze pół roku życia niemowlę jest karmione piersią lub z butelki ze smoczkiem. Pierwsze pokarmy uzupełniające wprowadzamy do diety dziecka, podając je łyżeczką. Łyżeczka powinna być twarda i płaska, tak aby sprzyjać prawidłowej reakcji ruchowej dziecka.
Jeśli dziecko jest karmione mlekiem z butelki ze smoczkiem, około 6 miesiąca życia należy rozpocząć naukę picia z otwartego kubka. Pozwala to zastąpić ssanie popijaniem płynu.
Po ukończeniu pierwszego roku życia nie należy podawać płynów przez butelkę ze smoczkiem.

Podsumowanie umiejętności w zakresie karmienia i przykładowych pokarmów podawanych w odpowiednich miesiącach życia dziecka zawarte są też w rekomendacjach Unii Europejskiej z roku 2006

Wiek dziecka ( miesiące) Umiejętności Rodzaj pokarmów Przykłady pokarmów
0-6 Ssanie i połykanie Płyny Mleko matki/mleko modyfikowane
4-7 Początkowe „mielenie” językiem, silny odruch ssania, cofanie się odruchu wymiotnego do tylnej części języka Gładkie purée Mleko jw.
Gotowane miksowane warzywa ( np. marchew) lub owoce ( np. banan), mięso lub purée ziemniaczane, kaszki
7-12 Oczyszczanie łyżki wargami, gryzienie, żucie, ruchy języka na boki, rozwój drobnej motoryki umożliwiający samodzielne karmienie Zwiększona różnorodność rozdrobnionych lub posiekanych pokarmów, produkty podawane do rączki, pokarmy z rodzinnego stołu.
Trzy główne posiłki i 2 przekąski
Mleko jw.
Zmielone mięso, rozgniecione gotowane warzywa i owoce, posiekane surowe warzywa i owoce (np. banan, melon, pomidor), kasze, pieczywo
12-24 Żucie, stabilizacja żuchwy Pokarmy z rodzinnego stołu Mleko jw.
Wszystkie produkty i pokarmy z rodzinnego stołu, przy założeniu prowadzenia zbilansowanej, zdrowej diety

Alternatywny model wprowadzania pokarmów uzupełniających

W kilku lat pojawiają się coraz to nowe doniesienia o wprowadzaniu pokarmów uzupełniających metodą BLW ( Baby Led Weaning). Tłumacząc na nasz język, mniej więcej chodzi tu o taką metodę karmienia dziecka, która jest sterowana przez samo dziecko. Innymi słowy dziecku pozwala się jeść samodzielnie. Metoda ta opiera się to na ominięciu karmienia łyżeczką przez opiekunów i podawaniu pokarmów o konsystencji papki ( zupek, musów, przecierów, purée). Zgodnie z metodą BLW niemowlęciu, które potrafi samodzielnie już siedzieć ( około 7 miesiąca), podaje się różne pokarmy stałe w takiej postaci, aby dziecko mogło je łatwo chwycić rączką ( np. krążki pokrojonej marchewki, kawałki banana, różyczki brokułów, łyżka kleistej kaszy itd.). Niemowlę samodzielnie poznaje nowe pokarmy. Początkowo pozwala się mu jeść palcami, potem stopniowo przyzwyczaja do używania sztućców. W tym czasie dziecko jest nadal karmione piersią lub produktem zastępującym mleko kobiece. Według autorów metody BLW niemowlę powinno, w ciągu kilku miesięcy, nauczyć się samodzielnego spożywania posiłków.

Wady i zalety BLW

Zagrożenia związane ze stosowaniem tej metody dotyczą przede wszystkim podawaniu niemowlętom własnych posiłków ( z rodzinnego stołu), które nie są odpowiednie dla dzieci w tej grupie wiekowej, a także istnieniu ryzyka niedoboru żelaza i możliwości niecałkowitego pokrycia zapotrzebowania kalorycznego.

Pozytywny aspekt tej metody, to przede wszystkim samoregulacja mechanizmu apetytu i sytości.

Brak wystarczających wiarygodnych badań naukowych pod względem metodologicznym nie pozwala w pełni ocenić bezpieczeństwa tej metody, mimo coraz większej jej popularności.

 

To tyle na dziś.
Niedługo przegląd i opis najważniejszych produktów w żywieniu niemowląt oraz schematy żywienia

Poza tym, wygraliśmy mecz i jedziemy na MISTRZOSTWA ŚWIATA w piłce nożnej 2018 😀

**********************************************************************************

Ciekawe linki:

http://ptghizd.pl/

http://www.espghan.org/

https://europa.eu/european-union/about-eu/agencies/efsa_pl

https://www.aap.org/en-us/Pages/Default.aspx

Trochę więcej o pokarmach uzupełniających:

https://www.1000dni.pl/1000-dni-zywienia-dziecka/0-6-miesiecy/pierwsze-posilki/176-pokarmy-uzupelniajace-nie-za-wczesnie-ale-tez-nie-za-pozno
https://www.1000dni.pl/1000-dni-zywienia-dziecka/0-6-miesiecy/pierwsze-posilki/152-dlaczego-nalezy-wprowadzac-posilki-uzupelniajace
https://www.1000dni.pl/1000-dni-zywienia-dziecka/0-6-miesiecy/pierwsze-posilki/155-jak-rozpoznac-ze-dziecko-jest-juz-gotowe-na-wprowadzanie-pokarmow-stalych

Trochę więcej o metodzie BLW:

https://pediatria.mp.pl/zywienie/73570,metoda-blw

**********************************************************************************

Źródło:

„Zasady żywienia zdrowych niemowląt” Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci 2014