Zasady żywienia zdrowych niemowląt – część 4

Zasady żywienia zdrowych niemowląt – część 4

Przyjrzymy się dziś niektórym produktom w żywieniu niemowląt. To o te produkty najczęściej pytają rodzice podczas porad lekarskich. Bo czy na pewno można stosować miód jak podpowiadają nam dziadkowie? Czy na pewno każda woda mineralna jest odpowiednia dla małego dziecka? Jakie ryby są najzdrowsze dla małych dzieci? Co z masłem, margaryną? A co z mlekiem krowim? Na te pytania znajdziecie Państwo odpowiedzi w tym poście.

Przypominam raz jeszcze, że jest to stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci.

Produkty o właściwościach alergizujących

Brak jest jednoznacznych badań odpowiadających na pytanie czy rzeczywiście opóźnienie wprowadzenia do diety dziecka niektórych produktów potencjalnie uczulających TRWALE zapobiega niepożądanym reakcjom na białka pokarmowe.

Według stanowiska Komitetu Żywienia ESPGHAN ( European Society for Paediatric Gastroenterology Hepatology and Nutrition), jak również AAP (American Academy of Pediatrics), w chwili obecnej nie ma dowodów naukowych uzasadniających eliminację lub opóźnione wprowadzanie pokarmów potencjalnie alergizujących ( w krajach rozwiniętych należą do nich: mleko krowie, jaja, orzeszki ziemne, inne orzechy, ryby i owoce morza) zarówno dla dzieciaków zdrowych, jak i z rodzin obciążonych ryzykiem wystąpienia choroby alergicznej.

Proszę pamiętać, że produkty potencjalnie alergizujące najlepiej wprowadzać po raz pierwszy w domu, a nie w żłobku czy restauracji.

Gluten

Zgodnie z aktualnym stanowiskiem Komitetu Żywienia ESPGHAN należy unikać zarówno zbyt wczesnego, tj. < 4 miesiąca życia, jak i zbyt późnego, tj. >7 miesiąca życia, wprowadzenia glutenu do diety niemowlęcia.

Mleko krowie

Zgodnie z aktualnym stanowiskiem Komitetu Żywienia ESPGHAN nie należy stosować mleka krowiego jako głównego „napoju” przed ukończeniem 12 miesiąca życia. Po 12 miesiącu życia jego dzienne spożycie nie powinno przekraczać 500 ml. Mleko krowie zawiera małe ilości żelaza, tak więc opóźnione  jego wprowadzenie chroni przed wystąpieniem niedokrwistości z niedoboru żelaza. Badania naukowe pokazują, że wczesne wprowadzenie mleka krowiego do diety niemowlęcia mogą być przyczyną mikrokrwawień z przewodu pokarmowego. Co więcej podawanie mleka krowiego może nadmiernie obciążać ustrój dziecka białkiem i produktami jego przemiany oraz solami mineralnymi i w konsekwencji doprowadzić do przeciążenia osmotycznego nerek. Podawanie mleka krowiego dziecku skutkuje nieprawidłową podażą węglowodanów i tłuszczów ( podawanie mleka odtłuszczonego działa podobnie). Co więcej, od dawna wiadomo, że mleko krowie sprzyja alergizacji.

Mleko kozie lub owcze

Mleka te cechują się bardzo wysokim, niekiedy nawet niebezpieczny, stężeniem soli mineralnych oraz małą zawartością kwasu foliowego i witamin ( zwłaszcza B12). Nie powinno się takich mlek stosować u dzieci poniżej 12 miesiąca życia. U starszych dzieci jest dopuszczalne, ale trzeba pamiętać o ryzyku wystąpienia niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego i/lub witaminy B12.

Mleko typu JUNIOR

Preparaty tupu „junior” nie są produktami polecanymi u dzieci poniżej 12 miesiąca życia. Według producentów mogą być stosowane u dzieci w wieku 1-3 lat. Według aktualnego stanowiska EFSA nie są niezbędne do prawidłowego żywienia i nie mają przewagi nad innymi produktami zawartymi w prawidłowej diecie.

Masło i margaryna

Nie ma jasnych wytycznych odnoszących się do aspektów odżywczych i technologicznych tłuszczów spożywczych w diecie dzieci w 1 roku życia.

U niemowląt i małych dzieci do 3 roku życia powinno się stosować tłuszcze spożywcze jako dodatek do produktów uzupełniających ( np. zupa jarzynowa). Mogą być to: masło, oleje roślinne ( np. z oliwek, rzepakowy) oraz margaryny miękkie z niską zawartością tłuszczów trans < 1 %.

Jajo

Może być wprowadzane w tym samym czasie co inne pokarmy uzupełniające. Jajo, w szczególności żółtko jaja kurzego, jest źródłem tłuszczu, kalorii, witamin z grupy B oraz żelaza.
Wcześniej zalecano podawanie najpierw żółtka, potem białka. W chwili obecnej nie ma dowodów naukowych uzasadniających eliminację lub opóźnione wprowadzanie jaja zarówno u dzieci zdrowych jak i z rodzin obciążonych ryzykiem wystąpienia choroby alergicznej.
Nie należy podawać jaja w postaci surowej ( możliwość zakażenia Salmonella spp)

Sól i cukier

Unikamy soli kuchennej ( istnieją doniesienia o możliwym zwiększonym ryzyku występowania nadciśnienia tętniczego w wieku późniejszym) oraz unikamy cukru ( ryzyko próchnicy, kształtowania się nieprawidłowych preferencji żywieniowych).
Rekomendacje europejskie zalecają unikanie soli podczas przygotowania pokarmów uzupełniających lub posiłków domowych również w późniejszych miesiącach życia dziecka.

Bardzo słone pokarmy, takie jak pikle, solone mięso, kostki rosołowe, zupy z proszku nie powinny znajdować się w diecie dziecka. Nie należy do pokarmów podawanych dziecku dodawać cukru ani syropów owocowych na bazie cukru ( także do wody i herbaty – kiedyś już o tym pisałem).

Podawanie niesłodzonych i niesolonych pokarmów uzupełniających zaleca się nie tylko z powodu długofalowego wpływu na zdrowie dziecka, ale także z powodu kształtowania właściwych przyzwyczajeń i preferencji żywieniowych w późniejszym życiu.

Miód

Miód może zawierać przetrwalniki Clostridium botulinum. Z tego powodu nie należy wprowadzać miodu do diety dziecka przed ukończeniem 12 miesiąca życia,  chyba że przetrwalniki zostały inaktywowane za pomocą wysokociśnieniowych i wysokotemperaturowych metod przemysłowych. Spożywanie miodu przed starsze niemowlęta i dzieci jest bezpieczne.

Woda

Stan nawodnienia niemowlęcia różni się znacznie od stanu nawodnienia dorosłego człowieka.
Zapotrzebowanie na wodę u niemowląt, w przeliczeniu na kg masy ciała, jest czterokrotnie wyższe niż u osób dorosłych i wynosi około 700ml/dobę w pierwszym półroczu życia i około 800ml/dobę w drugim półroczu życia.

Pokarm matki zapewnia dostateczną podaż płynu zdrowemu niemowlęciu do 6 miesiąca życia.

Według Polskiej Grupy Ekspertów:
Dla niemowląt najlepsza jest woda źródlana lub naturalna woda mineralna – niskozmineralizowana, niskosodowa, niskosiarczanowa
Nie każda woda butelka jest odpowiednia dla niemowląt i małych dzieci.
O rodzaju wody informuje etykieta.

Wody niskozmineralizowane to takie, których zawartość soli mineralnych ma wartość poniżej 500 mg/1 litr
Wody niskosodowe to takie, których zawartość sodu jest niższa niż 20 mg / 1 litr
Wody niskosiarczanowe to takie, których zawartość siarczanów jest niższa niż 20 mg/ 1 litr
Naturalne wody mineralne służą do picia, a nie do gotowania – nie powinny być wykorzystywane do przyrządzania posiłków

Szczególnie niebezpieczne, ze względu na ryzyko zanieczyszczenia azotanami i azotynami, może być stosowanie wody studziennej.

Przyzwyczajanie dziecka w 1 roku życia do picia wody zamiast soków ma znaczenie w profilaktyce otyłości i próchnicy.

Soki owocowe

Zgodnie z definicją Agencji Żywienia i Leków ( Food and Drug Administration, FDA) soki owocowe to produkty, w których udział soku owocowego wynosi 100%. W diecie niemowląt w 1 roku życia soki nie służą zaspokajaniu pragnienia i nie powinny zastępować wody.
U niemowląt poniżej 5 miesiąca życia nie zaleca się stosowania soków, ponieważ mogą one znacząco obniżyć ilość przyjmowanego mleka lub preparatu zastępującego pokarm kobiecy, które są właściwym w tym wieku źródłem niezbędnych składników pokarmowych.

Zgodnie ze stanowiskiem Polskiej Grupy Ekspertów soki mogą być wprowadzane do diety niemowląt karmionych piersią nie wcześniej niż w 7 miesiącu życia, a u dzieci karmionych sztucznie po ukończeniu 4 miesiąca życia. Soki należy podawać łyżeczką i unikać ich podawania przed snem i w nocy.
Ilość soków wypijanych w ciągu dnia powinna być limitowana i nie powinna przekraczać 150 ml, przy czym soki i owoce liczone są w jednej racji pokarmowej, z preferencją większego udziału świeżych owoców.
Niemowlęta mogą otrzymywać wyłącznie soki 100%, przecierowe, bez dodatku cukru i pasteryzowane.

W przypadku zaburzenia odżywiania ( niedożywienie bądź nadwagi/otyłości), zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego czy próchnicy zębów ilość spożywanych soków powinna być dokładnie określona przez lekarza bądź dietetyka.

Mięso

Ze względu na zawartość żelaza, cynku, kwasu arachidonowego, pełnowartościowego białka, witaminy B12 i karnityny mięso powinno być wcześnie wprowadzanym pokarmem uzupełniającym. Pierwsze produkty mięsne wprowadzane do diety dziecka to drób ( mięso z indyka, gęsi, kaczki, kurczaka), wołowina, jagnięcina, królik przy czym nie ma danych naukowych wskazujących na określoną kolejność wprowadzania poszczególnych gatunków mięs.
Początkowo podajemy porcję około 10 g gotowanego mięsa dziennie dodawanego do przecieru jarzynowego, którą to stopniowo zwiększamy do 20 g pod koniec 1 roku życia.

Należy zwracać uwagę na pochodzenie mięsa i odpowiednie warunki hodowli zwierząt.
Niewskazane jest kupowanie mięsa nieznanego pochodzenia, bez pewności, że zostało ono przebadane przez weterynarza.

Podroby nie są zalecane w diecie niemowląt i dzieci do 3 roku życia.

Ryby

Właściwemu pokryciu zapotrzebowania na DHA sprzyja regularne spożywanie tłustych ryb morskich, przynajmniej 1-2x tygodniowo. W Polsce jest to właściwie wynik nieosiągalny jak pokazują badania.

Wciąż wielu ludzi uważa, że ryby podawane wcześnie uczulają.
Prawdą jest natomiast zupełnie co innego.
Podawanie ryb w okresie niemowlęcym sprzyja rozwojowi tolerancji immunologicznej i zmniejsza ryzyko rozwoju alergii.

Drugim problemem jest zaś duża obawa przez zanieczyszczeniem ryb substancjami szkodliwymi – rtęcią i dioksynami, co niestety trudno sprawdzić.

Zalecane są tłuste ryby morskie, tj. śledź, łosoś, szprot. Jedną z ważniejszych zasad jest przestrzeganie, aby nie podawać niemowlętom ryb drapieżnych. Zdecydowanie nie poleca się tuńczyka, miecznika, makreli królewskiej czy płytecznika.

Ryby należy podawać w małych porcjach, początkowo nie częściej niż raz w tygodniu, obserwując reakcję organizmu dziecka. Dla rozwoju tolerancji immunologicznej znaczenie ma spożywanie nawet niewielkiej ilości ryb, jednak w przypadku niedostatecznego spożywania ryb, niepokrywającego zapotrzebowania na DHA, warto rozważyć dodatkową suplementację.

Zasady suplementacji nienasyconymi niezbędnymi kwasami tłuszczowymi

Niemowlęta karmione piersią otrzymują długołańcuchowe, wielonienasycone kwasy tłuszczowe wraz z mlekiem matki i nie ma potrzeby dodatkowej ich suplementacji. Aby zapewnić właściwe stężenie DHA w mleku ( minimalna podaż 100 mg/d), matka karmiąca powinna przyjmować dodatkowo minimum 200 mg DHA dziennie, a w przypadku małego spożycia ryb nawet 400-600 mg DHA dziennie.

Powyżej 6 miesiąca życia dziecka głównym źródłem DHA w diecie stają się produkty uzupełniające oraz mleko modyfikowane zawierające DHA ( jednak większość mieszanek zawiera mniejsze niż rekomendowane przez EFSA ilości DHA). Suplementacja DHA może być korzystna, gdy spożycie DHA z pokarmem jest niewystarczająca, czyli poniżej 100 mg / dobę.

 

 

To tyle na dziś.

Niedługo schematy żywienia dzieci.