Owsica

OWSICA

Najczęstsza choroba pasożytnicza w Polsce.

CO ODPOWIADA ZA OWSICĘ?

Owsik ludzki ( Enterobius vermicularis) występuje wyłącznie u człowieka. Jest robakiem pasożytniczym barwy białawej należącym do nicieni.
Samica owsika ma długość około 1 cm i żyje mniej więcej 4 tygodnie.
Samiec owsika ma długość kilku mm, stąd trudno go dostrzec „gołym okiem”.

Dojrzałe młode owsiki zagnieżdżają się zwykle w jelicie ślepym i w wyrostku robaczkowym człowieka przyczepiając się stroną głowową do błony śluzowej jelita. Gdy samica zostanie zapłodniona, odczepia się i wędruje w dół do odbytnicy, a następnie wypełza poza jelito, wędrując sobie po skórze okolicy odbytu i krocza. W tym czasie składa kilka tysięcy ( tak, tysięcy!!) jaj. Te jaja pokryte są lepką wydzieliną. To ta wydzielina odpowiedzialna jest za nasilony świąd. To poprzez ten świąd dziecko nieświadomie w nocy drapie się po pupie, przenosi jajeczka na ręce, potem na przedmioty, a trzeba dodać, że jajeczka stają się inwazyjne już w ciągu kilku godzin. W środku tych jaj ukrywają się bardzo ruchliwe małe larwy. Gdy dojdzie do połknięcia jaja, larwy wychodzą z jaj, trafiają ponownie do światła jelita. Od jelita cienkiego wędrują sobie w dół aż do jelita ślepego i wyrostka robaczkowego, gdzie się przyczepiają. Osiągają pełną dojrzałość w ciągu maksymalnie 2 miesięcy ( zazwyczaj jednak w ciągu tylko 2-4 tygodni)

Według PZH liczba zachorowań rocznie w latach 2007-2008 wynosiła około 5-6 tysięcy przy współczynniku zapadalności rzędu 13,5/100 tysięcy mieszkańców / prawdopodobna liczba jest dużo większa/. W latach 1976-2000 badanie w województwie lubelskim potwierdziły obecność owsików ludzkich u 40% z grupy 2828 przebadanych dzieciaków.

JAK SIĘ ZAKAZIĆ?

Dziecko może zakazić się owsicą na 4 sposoby.
Jest możliwe przeniesienie jaj bezpośrednio z odbytu do ust ( jest to tzw zjawisko retroinwazji, sami siebie zakażamy wtórnie, ponownie). Do zakażenia może dojść także poprzez spożyty nieumyty pokarm, poprzez zabrudzone ręce. Inna możliwością jest inhalacja jaj wraz z kurzem, powietrzem. Ostatni sposób – larwa sama, bez naszej pomocy, po tym jak wyjdzie z jajka złożonego w okolicach odbytu, wchodzi do odbytu, i sama wędruje, tym razem do góry, aż do jelita ślepego. Pierwsze trzy metody sprawiają, że bardzo łatwo dochodzi do zakażeń w dużych skupiskach dzieci, takich jak żłobki czy przedszkola.

JAK MOŻE PRZEBIEGAĆ ZAKAŻENIE?

Owsiki przebywając w dolnym odcinku przewodu pokarmowego mogą powodować jego miejscowy stan zapalny ( i także ból niejednokrotnie), zaś obecność jaj w okolicach odbytu będzie powodować świąd. Świąd spowoduje drapanie, a drapanie miejscowy stan zapalny i wyprzenia miejscowe ( takie trudno gojące się ranki). Obecność owsików w wyrostku robaczkowym może z kolei powodować objawy sugerujące ostre zapalenie wyrostka robaczkowego ( możliwość niestety interwencji chirurgicznej).

NAJCZĘSTSZE OBJAWY

Jak już wiemy, owsica przebiega głównie pod postacią świądu ( najbardziej nasilonego nocą, po tym jak samiczki idą na spacer ). Do tego można dodać pobudliwość nerwową, bezsenność, bladość powłok, brak łaknienia… i wyjdzie, że prawie wszystkie dzieci mają owsiki : ) Na koniec można dodać jeszcze niechęć do wysiłku fizycznego i umysłowego. Zgrzytanie zębami dalej budzi kontrowersje – większość zakaźników nie łączy tego objawu z owsicą.

Do rzadszych postaci klinicznych zakażenia można zaliczyć: przewlekłe zapalenie jajowodów, zapalenie w obrębie miednicy małej, zapalenie wątroby czy ropne zmiany jelitowe. Kilka ciekawych postaci zakażenia w linkach na końcu postu.

Zakażenie owsikami może też przebiegać bezobjawowo.

BADANIA LABORATORYJNE

U badaniach laboratoryjnych możemy poszukiwać niedużej eozynofilii.

ROZPOZNANIE

Można zobaczyć dorosłe owsiki w świeżym kale „gołym okiem”.
Badając kał w laboratorium poszukujemy zaś jaj owsików. Kał na takie badanie najlepiej pobierać rano, po przebudzeniu się dziecka, ale jeszcze przed umyciem. Najlepszą do tego metodą jest użycie celofanu włożonego w szparę pośladkową / są nawet dostępne takie specjalne zestawy w aptekach/.
Trzykrotnie wykonany wymaz ma około 90% szans na uwidocznienie jaj owsików.
Pięciokrotnie wykonany wymaz ma tych szans około 99%.

LECZENIE

Mamy kilka opcji.

1. Mebendazol 100mg stosowany we wszystkich grupach wiekowych
2. Albendazol 400mg stosowany we wszystkich grupach wiekowych
3. Pyrantelum w dawce 11mg/kg ( nie więcej niż 1,0g)

Pamiętamy, że tabletki, jeśli podajemy je dziecku, muszą być rozkruszone.
Jeśli tabletkę otrzymuje dorosły powinien ją pogryźć przed połknięciem.

Najczęściej stosuje się u dzieci preparaty pyrantelu albo mebendazolu ( pozbawione są one powikłań wątrobowych czy poważnych skórnych powikłań).

Kurację powtarzamy po 2-4 tygodniach.
Leczymy wszystkich domowników

Wymagana w trakcie leczenia jest także dbałość o higienę osobistą, zmiana bielizny osobistej i tej pościelowej.
Dodatkowo pamiętamy o regularnych porannych kąpielach / stosowanie wody z mydłem i podmycie dziecku okolicy odbytu tuż po przebudzeniu usuwa nawet 90-95% jaj złożonych przez samiczki w nocy/.

Dieta podczas leczenia zakażenia powinna być uboga w węglowodany a bogata w błonnik.

Wśród dzieciaków istotne jest wyrobienie nawyku mycia rąk przed każdym posiłkiem a także mycie owoców i warzyw

JAK ZAWSZE KILKA LINKÓW NA ZAKOŃCZENIE

PSSE o owsikach
http://www.psse.naklo.pl/images/stories/owsica_ulotka.pdf

MP o owsikach
http://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.24.4.4.

Kilka przypadków owsicy o rzadkim umiejscowieniu
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3233009/ ( w oku)
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2194705/ ( w drogach moczowych)
http://www.microbiologyresearch.org/…/ful…/jmm/59/7/860.pdf… ( w nerce)
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3307469/ ( w pochwie)

Dużo zdjęć…
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/…

Choroby pasożytnicze w Polsce
https://podyplomie.pl/…/pdf…/000/012/173/original/33-41.pdf…

***********************************************************

Na podstawie:

Choroby pasożytnicze u dzieci pod redakcją Haliny Szczepańskiej Biblioteka Pediatry PZWL 1982 – takie stare książki też mam.
Choroby zakaźne i pasożytnicze u dzieci Zbigniew Rudkowski PZWL 2001
Gastroenterologia dziecięca. Poradnik lekarza praktyka pod redakcją Piotra Albrechta CZELEJ 2014