Kleszczowe zapalenie mózgu KZM

KLESZCZOWE ZAPALENIE MÓZGU KZM

Sezon się rozpoczyna, to czas najwyższy napisać trochę o kleszczach.

W dzisiejszym poście nie będę pisał o boreliozie ( na pewno wkrótce o tym napiszę), która najczęściej się kojarzy z kleszczami a o kleszczowym zapaleniu mózgu właśnie. Na tę chorobę istnieje możliwość zaszczepienia się, więc warto by każdy rodzic wiedział o takiej możliwości / na boreliozę szczepionki na chwilę obecną nie ma/.

Kleszczowe zapalenie mózgu ( KZM) to choroba sezonowa, tak, tak, sezonowa. Nazywana nawet wczesnoletnim lub wiosenno-letnim zapaleniem mózgu i zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych. Dotyka ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Przenoszona jest przez kleszcze i wywoływana przez wirus nazywany CEE ( z niemieckiego FSME, z angielskiego TBE). Wirus znajduje się w ślinie kleszcza. Ukąszenie kleszcza daje zakażenie średnio w 1 na 200 przypadków. Kleszcz zaczyna się karmić krwią dopiero po około 12 godzinach, stąd tak ważne jest szybkie ( i dobrze wykonane) usunięcie kleszcza ze skóry. Im dłużej tam siedzi, tym większa szansa na chorobę. Wirus namnaża się w komórkach w miejscu ukłucia, a następnie naczyniami limfatycznymi dostaje się do okolicznych węzłów chłonnych i układu siateczkowo-śródbłonkowego ( śledziona, wątroba, szpik kostny), skąd krwią wędruje do ośrodkowego układu nerwowego.

OKRES WYLĘGANIA

Okres wylęgania trwa od 7 do 28 dni / wg Z. Rudkowski nawet od 2 do 28 dni/

OBSZAR WYSTĘPOWANIA

KZM występuje endemicznie. W Polsce typowymi obszarami endemicznymi są lasy opolskie, kaszubskie oraz białostockie ( ale załapać chorobę możemy w całym kraju). Kleszcze nie występują powyżej 1000 m n.p.m. W Polsce aktualnie mamy około 200-150 zachorowań na rok ( link do statystyk PZH na końcu postu), głównie w okresie od wiosny do jesieni. Narażeni są zwłaszcza pracownicy leśni, śłużby mundurowe, rolnicy, osoby zatrudnione na terenach endemicznych, u których zakażenie przebiega najczęściej bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Zakażeniu ulegają także zbieracze runa leśnego i turyści.

Co ciekawe, poza typową drogą zakażenia ( ukąszenie przez kleszcza) opisano kilka przypadków ( także w Polsce) zakażenia drogą pokarmową, a dokładniej chodziło o przypadek wypicia niedogotowanego mleka od chorej kozy w stadium wiremii ( najmnażania się wirusa).

Najmłodszym chorym na KZM było 9-miesięczne niemowlę. Najczęściej jednak chorują dorośli oraz dzieci szkolne. Częściej choruje płeć męska.

OBJAWY

W większości wypadków zakażenie przebiega bezobjawowo. U 30% choroba rozwinie jednak objawy.

I okres to objawy grypopodobne, gorączka, bóle głowy, mięśni, stawów, nieżyt górnych dróg oddechowych, uczucie zmęczenia i ogólnego rozbicia, brak łaknienie, zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Ten okres trwa różnie, od 1 do 28 dni

II okres trwa 1 – 20 dni. Ten okres jest wolny od objawów. Niektórzy autorzy nie wymieniają go w ogóle

III okres będzie dotyczy około 10-30% zakażonych. Po wolnym od objawów okresie II dojdzie do zajęcia układu nerwowego. Jest to w większości przypadków aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych o cechach typowych dla wirusowej etiologii / najczęstsza postać, nawet 60%/. Zaczyna się pojawiać wysoka gorączka, zawroty i silne bóle głowy, nudności, fotofobia ( nadwrażliwość na światło), ból gardła, sztywność karku oraz inne objawy oponowe.
Gdy dojdzie do zajęcia mózgu ( meningoencephalitis CEE, około 30% przypadków) pojawiają się dodatkowo: zaburzenia snu, drżenia mięśniowe, zaburzenia mowy, ataksja ( zespół objawów ujawniających się jako zaburzenia równowagi i kordynacji ruchów), porażenia nerwów czaszkowych pojedynczych ( porażenie n twarzowego i jego objawy, porazenie nerwów okoruchowych i zez itd.), zaburzenia świadomości.
Najgorszą z możliwych opcją jest zapalenie mózgu, rdzenia kręgowego i opon mózgowo-rdzeniowych. Postać zakażenia wraz porażeniem połowiczym, poprzecznym zapaleniem rdzenia kręgowego skończy się zgonem nawet w 10% przypadków.

Zakażenie u dzieci, mimo wszystko, przebiega łagodniej niż u dorosłych i najczęściej występuje pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych ( z trzech możliwych opcji najmniej niebezpieczna).

BADANIA LABORATORYJNE

Leukopenia ( spadek liczby WBC) na początku, potem leukocytoza ( podwyższenie liczby WBC), wysokie OB. Wykonuje się oczywiście także punkcję lędźwiową wraz z oceną płynu mózgowo-rdzeniowego.

ROZPOZNANIE

Badania serologiczne. Szuka się przeciwciał w klasie IgG i IgM. Aktualnie metodą z wyboru jest badanie PCR płyny mózgowo-rdzeniowego.

LECZENIE

Wyłącznie objawowe ( przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, przeciwobrzękowe). Rehabilitacja. Psychoterapia. Nie ma leczenia przyczynowego

POWIKŁANIA

Są niestety bardzo poważne. U około 35-60% dochodzi do wystąpienia neurologicznych powikłań, w tym objawów ubytkowych, porażeń oraz niedowładów nerwowych. Częstymi powikłaniami są zaniki mięśni ( zwłaszcza obręczy barkowej), uszkodzenia móżdżku ( zaburzenia równowagi i koordynacji ruchowej). Bardzo często dochodzi też do rozwoju chorób psychicznych ( zaburzenia świadomości, koncentracji, snu, depresji). Śmiertelność wśród dzieci szacuje się na około 1-2% przypadków.

ZAPOBIEGANIE

Na wycieczki do lasu zakrywamy głowę i kark, ramiona aż po nadgarstki. Zakładamy wysokie obuwie i długie spodnie. Stosujemy repelenty zapachowe. Po powrocie z wycieczki warto by skórę dokładnie obejrzał dorosły.

SZCZEPIENIA

Na KZM istnieją od wielu lat szczepionki. Szczepienie wykonuje się przed sezonem ekspozycji, najlepiej zimą. Na rynku mamy aktualnie 2 szczepionki przeznaczone dla dzieci.

Przykładowy schemat szczepienia jednej z nich:
I dawka, II dawka po 1 – 3 miesiącach pod pierwszej dawce, III dawka po 5 – 12 miesiącach po drugiej dawce. Dopuszczalny jest schemat przyśpieszony, tj I dawka, II dawka 14 dni później a następnie III dawka 5 – 12 miesięcy po drugiej dawce. Pierwsza dawka przypominająca wymagana jest za 3 lata, kolejne co 5 lat.
Wg badań uodpornienie wykazywano już po drugiej dawce i wynosiło ono odpowiednio 97% dzieci w wieku 1-5 lat i 93% w wieku 6-15. Po pełnym cyklu szczepień ( 3 dawki) uodpornienie siegało 99,5-100% / dane producenta, badanie na dużej populacji wykonane w latach 1984-2006, całość informacji dostępna w Charakterystyczne Produktu Leczniczego – ChPL/.

Możliwe najczęstsze powikłania poszczepienne oraz środki ostrożności szczegółowo zostały opisane w charakterystykach produktu leczniczego ( na końcu postu).

********************************************

CIEKAWE I PRZYDATNE LINKI ZWIĄZANE Z TEMATEM:

Jak usunąć kleszcza
http://pediatria.mp.pl/pierwszapo…/66747,jak-usunac-kleszcza

Więcej informacji o KZM
http://pediatria.mp.pl/…/chorobyzakazne/66751,odkleszczowe-…

Fajna stronka o chorobach odkleszczowych w ogóle
http://szczepkleszcz.pl/

Główny Inspektorat Sanitarny o KZM
http://gis.gov.pl/…/choroby…/263-kleszczowe-zapalenie-mozgu…

KZM w statystykach ( dane za rok 2014/2015 strona 69)
http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2015/Ch_2015.pdf

Charakterystyka Produktu Leczniczego jednej ze szczepionek
http://pub.rejestrymedyczne.csioz.gov.pl/ProduktSzczegoly.a…

Charakterystyka Produktu Leczniczego jednej ze szczepionek
http://pub.rejestrymedyczne.csioz.gov.pl/ProduktSzczegoly.a…

Wszystko o KZM ( w języku angielskim niestety)
http://www.tbe-info.com/uplo…/medialibrary/Monograph_TBE.pdf

***********************************************

Post na podstawie linków powyżej oraz
„PEDIATRIA 2” pod redakcją prof. dr hab. n. med. Wanda Kawalec, prof. dr hab. n. med. Ryszard Grenda i dr hab. n. med. Helena Ziółkowska, PZWL 2013
„Choroby Zakaźne i Pasożytnicze u Dzieci” Zbigniew Rudkowski, 2013, PZWL