Rozwój somatyczny – normy wzrastania

ROZWÓJ SOMATYCZNY – normy wzrastania

Dzisiaj krótko o prawidłowym wzrastaniu. Trzeba pamiętać, że wzrastanie jako zjawisko przebiega bardzo indywidualnie, zależy w dużym stopniu od genetyki ( cech rodziców) oraz od wielu czynników środowiskowych ( wymienić trzeba chociażby sposób karmienia, warunki życiowe rodziny, diety dziecka oraz przebytych chorób).

Noworodki donoszone, czyli takie urodzone między 38 a 42 tygodniem ciąży, ważą przeważnie 2500-4600g a ich długość wynosi 50-55 cm.

SPOSOBY MONITOROWANIA WZRASTANIA

Najlepszym sposobem monitorowania wzrastania są wykonywane w warunkach POZ pomiary masy ciała, długości czy innych wartości. Gdy już znamy wartości, to nanosimy je na specjalne siatki centylowe dostępne w Książeczce Zdrowia Dziecka. A czym są siatki centylowe w ogóle?

Siatki centylowe to takie wykresy graficzne, gdzie na jednej z osi zaznaczony jest wiek dziecka a na drugiej z osi zaznaczone są wartości danej cechy ( wzrost, masa ciała, obwód głowy itd). Siatki centylowe są oddzielnie robione dla chłopców i inne dla dziewczynek. Na siatkach centylowych są wykreślane linie ( przerywana, ciągłe). Te linie obrazują, jaki procent dzieciaków w całej populacji ( 3%,10%,25%,50%,75%, 90%,97%) w danym wieku osiąga taką czy mniejszą czy większą wartość danej cechy. Pasma między liniami centylowymi wyznaczają tak zwane kanały centylowe.

Na przykład, jeśli dziewczynka w wieku 4 lat waży 17 kg to znajduje się tuż nad 50 centylem ( coś koło 51-52 centyla), a to oznacza, że troszkę mniej niż 50% dziewczynek w naszej populacji w tym wieku ma masę ciała większą niż ta dziewczynka i jednocześnie oznacza, że trochę więcej niż połowa dziewczynek w naszej populacji w tym wieku ma masę ciała mniejszą niż ta dziewczynka. A sama wartość 17 kg lokalizuję cechę w kanale centylowym 50-75.

Jeśli w kolejnych pomiarach wartości cechy znajdować się będą dalej w tym samym kanale centylowym, to wszystko jest w porządku. Zmiany kanałów centylowych powinny być zawsze skonsultowane z lekarzem ( zarówno w górę jak i w dół)

A i jeszcze na koniec muszę dodać, że istnieją dla wcześniaczków oddzielne siatki centylowe / na końcu post link do takich siatek/!!

To tyle wstępu.

A o czym miał być właściwie ten post?

O tym, czego najbardziej boją się rodzice małych dzieci, czyli o nieprawidłowych przyrostach masy ciała czy wzrostu. Wielokrotnie słyszę, że dziecko jest drobne, urodziło się chudziutkie, i zawsze wzrostowo ( dla przykładu niech teraz posłuży nam wzrost) było na 10 centylu, ale w chwili obecnej, jak już poszedł do przedszkola, to dokładnie widać, że na tle innych dzieciaków faktycznie jest dużo niższy.

Czy mama powinna się niepokoić? Nie ( w zdecydowanej większości przypadków).

Jeśli maluch w kolejnych pomiarach znajduje się mniej więcej dalej w okolicach 10 centyla a rozwija się prawidłowo, jego dieta jest prawidłowa, badania krwi nie wskazują na niedobory chociażby żelaza, to nie musimy się niepokoić. Wzrost malucha w tym przypadku jest taki, jak pokazują siatki, tzn że 90% rówieśników w tym wieku z tej samej płci będzie wyższe od tego dziecka a co potwierdza się w obserwacjach mamy. A to jaki ostatecznie osiągnie maluch wzrost zależy przede wszystkim od wzrostu rodziców ( predyspozycje genetyczne) a także, a w sumie głównie, od samego przebiegu dojrzewania.

Co zatem powinno rodzica zaniepokoić? Kiedy np. masa ciała małego dziecka w kolejnych pomiarach „spada nam” z kanałów centylowych ( np. z 25-50 na 10-25 czy na 3-10). Takie zahamowanie wzrastania wymaga przeprowadzeniem diagnostyki ( czasem nawet szpitalnej) wraz z dokładną analizą diety. Podobnie sprawa się ma, jeśli chodzi o wzrost.

Dodam tylko, że takie skrajne nieprawidłowe wzrastanie na pewno zostanie wychwycone podczas bilansu dziecka czy na szczepieniach.

PRZYCZYNY NIEPRAWIDŁOWYCH PRZYROSTÓW MASY CIAŁA

Podam zestawienie najważniejszych. Są to: ubóstwo, zaburzone więzi rodzinne, niedojrzałość do rodzicielstwa, brak wsparcia rodziców, rozpad rodziny, zaniedbywanie dzieci, jakościowo złe karmienie, zaburzenia odżywiania ( anoreksja, bulimia, jedzenie nawykowe), niewystarczające spożycie energii, zaburzenia połykania, zaburzenia przełykania, wymioty, terapia związana z chorobą podstawową ( chemioterapia przy leczeniu onkologicznym), opóźniony rozwój psychomotoryczny, zaburzenia perystaltyki, bóle brzucha, zaburzenia wchłaniania i choroby z nim związane ( mukowiscydoza, celiakia, alergia na białko mleka krowiego), wady anatomiczne przewodu pokarmowego, przewlekłe stany zapalne jelit, nowotwory, zakażenie HIV, choroby autoimmunologiczne, wrodzone wady serca, przewlekłe choroby płuc, choroby tarczycy ( nadczynność), zaburzenia genetyczne czy wrodzone wady metabolizmy. Dużo prawda?

NORMY WZRASTANIA

A jakie powinno być to prawidłowe wzrastanie?
Posłużę się tutaj najprostszymi pediatrycznymi wzorcami, takimi mini regułkami do których czasem się uciekamy by ocenić wzrastanie dziecka.

MASA CIAŁA ( po urodzeniu średnio 3400 g, centyle 3-97 to wartości 2500-4600 g)

Noworodek donoszony powinien ważyć średnio 3500 g
Do 10 dnia życia dziecko początkowo traci do 10% swojej masy ciała, a następnie ją odzyskuje.
Około 4-5 miesiąca życia dzieci podwajają swoją masę urodzeniową.
Około 11-12 miesiąca życia dzieci potrajają swoją masę urodzeniową
Około 6 roku życia zwiększa się 6-krotnie ( ~20 kg)
Około 9 roku życia zwiększa się 9-krotnie ( ~30 kg)
Około 12 roku życia zwiększa się 12-krotnie ( ~40 kg)

MASA CIAŁA

W okresie noworodkowym dzieciaki przybierają średnio 20 g/dobę
W 1-5 miesiącu życia niemowlę przybiera średnio 700 g/miesiąc
W 6-12 miesiącu życia niemowlę przybiera średnio 500 g/miesiąc

Licząc dokładniej na kwartały:
I kwartał 25 – 30 g/dobę, średnio w ciągu tygodnia 180-210 g
II kwartał 20 g/dobę, średnio w ciągu tygodnia 150 g
III kwartał 15 g/dobę, średnio w ciągu tygodnia 120 g
IV kwartał 10 g/dobę, średnio w ciągu tygodnia 90 g

W 2-9 roku życia dziecko przybiera średnio 2000g/rok
W 9-18 roku życia dziecko przybiera średnio 1000-3000 g/rok

DŁUGOŚĆ ( po urodzeniu średnio 50-52 cm, centyle 3-97 to wartości 45-56 cm) / WZROST

W 0-3 miesiącu życia średni przyrost długości to 10 cm łącznie
W 4-6 miesiącu życia średni przyrost długości to około 6 cm łącznie
W 7-12 miesiącu życia średni przyrost długości to około 8 m łącznie
Pod koniec 1 roku życia mamy więc około 75 cm
W 2 roku życia dziecko przyrasta około 10-13 cm
W 3 roku życia dziecko przyrasta około 7,5-10 cm
W 4 roku życia dziecko przyrasta około 8 cm
Pod koniec 4 roku życia mamy około 100 cm, czyli podwajamy urodzeniową długość
W 5-7 roku życia dziecko przyrasta około 5-7,5 cm/ rok
Do skoku pokwitaniowego 5-6 cm/rok
Pod koniec 12 roku życia mamy około 150 cm, czyli potrajamy urodzeniową długość

W trakcie skoku pokwitaniowego – indywidualnie 🙂

OBWÓD GŁOWY ( po urodzeniu dla płci męskiej średnio 35 cm, centyle 3-97 to wartości 33-37 cm, jest większy o 1-2 cm od obwodu klatki piersiowej)

Taśmą krawiecka najłatwiej wykonać ten pomiar. Taśmę przeprowadzamy przez największą wypukłość potyliczną i największą wypukłość guzów czołowych. W warunkach domowych ten pomiar najczęściej jest błędnie zbadany ( w razie wątpliwości najlepiej udać się do swojej przychodni i poprosić o zmierzenie dziecka; rutynowo te pomiary wykonywane są przy bilansach i szczepieniach).

Dla chłopaków:
Do 6 miesiąca zwiększa obwód głowy o około 1,5cm/miesiąc
Między 7-12 miesiącem życia zwiększa obwód głowy o około 0,5 cm/miesiąc

U rocznego chłopaka obwód głowy wynosi około 47 cm
U 5 letniego chłopca obwód głowy wynosi około 52 cm
U 16 letniego chłopca obwód głowy wynosi około 56 cm

Wymiary obwodu głowy dziewczynek są średnio o 1-2 cm mniejsze.

OBWÓD KLATKI PIERSIOWEJ ( średnio 33 cm)

Znów taśma krawiecka idzie w ruch. Mierzymy wzdłuż spojenia trzonu mostka z wyrostkiem mieczykowatym przez dolne kąty łopatek.
Zrównanie obwodu klatki piersiowej i obwodu głowy następują około 12 miesiąca życia

BMI

Jak już jesteśmy przy pomiarach, warto wspomnieć jeszcze o Body Mass Index, czyli o współczynniku powstałym przez podzielenie masy ciała podanej w kilogramach przez kwadrat wysokości podanej w metrach.

Interpretacja:
< 16,0 – wygłodzenie
16,0–16,99 – wychudzenie (spowodowane często przez ciężką chorobę lub anoreksję)
17,0–18,49 – niedowagę
18,5–24,99 – wartość prawidłową
25,0–29,99 – nadwagę
30,0–34,99 – I stopień otyłości
35,0–39,99 – II stopień otyłości (otyłość kliniczna)
≥ 40,0 – III stopień otyłości (otyłość skrajna)

*******************************************************************

PRZYDANE LINKI

Najważniejsze siatki centylowe dla dzieciaków
http://www.czd.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1717&Itemid=538

Siatki centylowe dla wcześniaków ( strona Fundacji Wcześniak Rodzice – Rodzicom)
http://wczesniak.pl/siatki-centylowe/

Fajny kalkulator dla podstawowych parametrów ( ciągle z niego korzystam)
http://olaf.czd.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=103:kalkulator

POST na podstawie:
„Utrata masy ciała u dziecka” Artura Mazur, Pediatria Dypl. 2013;17 ( wyd. spec.), 22-25
„Norma kliniczna w Pediatrii” pod redakcją Mariana Krawczyńskiego, PZWL 2005
„PEDIATRIA 1” pod redakcją prof. dr hab. n. med. Wanda Kawalec, prof. dr hab. n. med. Ryszard Grenda i dr hab. n. med. Helena Ziółkowska, PZWL 2013
„PEDIATRIA” Podręcznik do Lekarskiego Egzaminu Końcowego i Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego pod redakcją Anna Dobrzańska, Józef Ryżko ELSEVIER 2014
+ kilkunastu moich notatek ze studiów jeszcze 🙂